Weblog

Deel 6: Authentiek Leiderschap in breder perspectief

In de vorige blog heb ik de vier principes van Authentiek Leiderschap uitgewerkt, waarmee het begrip concreet en toepasbaar is geworden. Naast Authentiek Leiderschap heb je waarschijnlijk ook wel eens van andere vormen van leiderschap gehoord. Of misschien zijn jullie in de organisatie bezig met leiderschapsontwikkeling en vraag je je af welke stijl wordt toegepast?

In deze serie blogs onderzoek ik het thema Authentiek Leiderschap voor de publieke zaak. Door interviews in de publieke sector en studie van onderzoeken en literatuur probeer ik het onderwerp te duiden. De blogs bouwen op van individueel naar collectief. De leider moet eerst zichzelf begrijpen voor hij anderen kan inspireren. Reacties zijn van harte welkom. In dit zesde en laatste deel zet ik Authentiek Leiderschap in een breder perspectief.

In deze blog bekijken we Authentiek Leiderschap vanuit verschillende perspectieven waarbij ik voornamelijk focus op publiek leiderschap. 

Ontwikkelingen in Leiderschap

In de oudheid (Grieken en Romeinen)  maar ook in de recentere geschiedenis gold de aanname dat leiders werden geboren. Het gaat om je afkomst, om wat je bent. In 1948 al werd dit door Carlyl en Stogdill The Great Man Theory genoemd. Eigenschappen als intelligentie, zelfvertrouwen, integriteit vastberadenheid en communicatie werden belangrijk geacht. In de loop van de tijd verschoof de aandacht naar wat leiders kunnen omdat afkomst (vaak) geen garantie voor leiderschapssucces bleek te zijn. De aandacht verschoof midden 20e eeuw naar competenties en vaardigheden. Leiderschap werd ontwikkelbaar omdat competenties en vaardigheden (deels) aangeleerd kunnen worden. De visie ontwikkelde verder naar persoonlijk leiderschap (Covey, 1989). Zijn zoon trekt dit spoor weer verder door naar de organisatie en voegt hier centrale waarden aan toe als vertrouwen, integriteit en geloofwaardigheid. Het onderzoekspad zet zich verder voort en de de focus verschuift naar stijlen en gedrag, dus wat leiders doen

Het is belangrijk om te constateren dat hier alleen naar de persoon van de leider wordt gekeken en niet naar de context. 

Hersey & Blanchard (situationeel leiderschap, 1969) waren een van de eersten die een duidelijk verband tussen de persoon en de context legden. Uitgangspunt is dat verschillende situaties een verschillende aanpak vragen. Medewerkers zijn onderdeel van deze visie: waar staan zij en wat hebben zij nodig? De Leader Member Exchange theory (LMX) gaat sterk uit van individuele relaties tussen leider en medewerker.  

Vanaf deze eeuw is er een toenemende belangstelling voor leiderschap als een relatie en de nadruk groeit zelfs naar de volgers (Servant leiderschip, Greenleaf, 2004): de leider is dienstbaar aan de volger. Het relationele aspect wordt steeds belangrijker naast de al eerder genoemde context. Tot slot noem ik nog lerend leiderschap (Senge) en adaptief leiderschap (Heifetz). De verwachting voor de toekomst is dat netwerken steeds meer invloed krijgen en een deel van het leiderschap overnemen. 

Authentiek Leiderschap heeft een visie en missie nodig als sturingsrichting. De richting is een hoger doel, dat groter is dan de leider zelf. De sturingsrichting is waardegedreven. Authentiek Leiderschap heeft dus een duidelijke, ontwikkelingsgerichte relatie met de context. Authentiek Leiderschap is zelfbewust en sterk verbindend naar mensen die op een of andere manier bij het hogere doel betrokken zijn. Een van de kernwaarden van Authentiek Leiderschap is groei. Het hogere doel zelf zorgt voor groei, maar ook het werken aan het hogere doel zorgt voor groei van de betrokken mensen. De weg naar het doel is net zo belangrijk als het doel zelf.

Authentiek Leiderschap zoomt in op de persoon van de leider in relatie tot zijn context. Relaties hebben de nadruk en zijn tevens een spiegel voor zijn innerlijke processen. Het model van de neurologische niveaus van Gregory Bateson (zie de volgende pagina) geeft het bereik van Authentiek Leiderschap aan. Veranderingen op een hoger niveau hebben altijd veranderingen op een lager niveau tot gevolg. Van beneden naar boven kán er een verandering optreden.  

Neurologische niveaus van Gregory Bateson

Macht, gezag en autoriteit

Macht, gezag en autoriteit zijn aan verandering onderhevig. Dat is van alle tijden. Het is voor leiderschap in het publieke domein boeiend om hier eens nader naar te kijken. 

Gezag wordt gedefinieerd als een bijzondere vorm van macht, namelijk macht die gelegitimeerd is. Er is bereidheid of belang om zich naar de leider te voegen. Braam (1986) onderscheidt vier soorten gezag: 

  1. Traditioneel gezag (het is altijd zo geweest)
  2. Charismatisch gezag (uitzonderlijke afstralende kwaliteit van de leider)
  3. Legaal-rationeel gezag (bevoegd, rechtsgeldige positie)
  4. Functioneel gezag (op grond van gebleken deskundigheid)

Deze stijlen lopen altijd door elkaar. Authentiek leiderschap wil zo min mogelijk gebruik maken van macht of gezag maar stoelt op gelijkwaardigheid, verbinding en gedeelde waarden. Authentiek Leiderschap bouwt gezagsverhoudingen 1, 3 en 4 af en stimuleert de waarde-gedreven, intrinsieke motivatie. In de visie van Authentiek Leiderschap wordt gezag verleend door anderen. 

Gezag dat gebaseerd is op functie of positie is in westerse culturen in toenemende mate onder druk komen te staan. De laatste jaren stijgt het belang van charismatisch leiderschap en nemen met name traditioneel en legaal-rationeel gezag af. Het is ontegenzeggelijk dat authenticiteit bijdraagt aan iemands charisma en deze vorm van gezag.

Transformatie

Het denken van McCregor Burns (1978) leidde tot het concept van Transformational leadership. Hierbij gaat het om de verbinding tussen leiders en volgers (tweerichtingsverkeer) met de nadruk op verandering en ontwikkeling van volgers en context. Macht betekent in dit concept niet het bereiken van de individuele doelen van de leider, maar veel meer het bevorderen van collectieve en gemeenschappelijke doelen door zowel leiders als volgers.

Voor Authentiek Leiderschap is het hogere doel richtinggevend. Niet het persoonlijke belang van de leider. Authentieke leiders gaan intensieve en gelijkwaardige relaties aan (principe 2 en 3, zie blog 5). De tweezijdige interactie levert een unieke en onmisbare bijdrage aan ontwikkeling en voortschrijdend inzicht. Authentiek Leiderschap sluit naadloos aan op het gedachtegoed van McCregor Burns.

Authentiek Leiderschap haalt gezag uit de sfeer van de individuele leider en brengt dat naar het collectief. Authentiek Leiderschap maakt gebruik van ‘de wisdom of the crowd’. Het strekt zich ook makkelijk uit over de grenzen van de organisatie. 

De publieke zaak

Onze samenleving en democratie is voortdurend in ontwikkeling. Participatie en burgerinitiatieven krijgen meer ruimte. Dat vraagt om andere rollen van de overheid en ook om ander leiderschap.

In toenemende mate wordt beseft dat er een onderlinge verwevenheid en complexiteit bestaat van maatschappelijke opgaven. Deze ‘wicked problems’  kunnen niet meer worden opgelost door het leiderschap van een persoon. Er moet worden samengewerkt en de authentiek leider heeft geleerd om zijn Ego ‘in toom’ te houden en zichzelf dienend op te stellen voor het hogere doel. Dat maakt Authentiek Leiderschap een uitgelezen leiderschapsstijl voor de publieke zaak van de 21e eeuw.

Naast andere programma’s

Authentiek leiderschap is een basis van waaruit je weer verder kunt groeien. Andere visies of methoden zijn goed te combineren. In mijn oriëntatie op de bestaande leiderschapsprogramma’s voor de publieke sector viel mij op dat daar veel inhoudelijke thema’s en onderwerpen in voorkwamen. Deze programma’s kunnen een goede aanvulling zijn. Mijn boodschap is steevast: zorg voor voldoende eigenheid en werk vanuit de verbinding. Dat is het fundament dat je met Authentiek Leiderschap legt.

Afsluiting

Hiermee sluit ik de blogserie over Authentiek Leiderschap voor de publieke zaak af. In zes blogs heb ik Authentiek Leiderschap, de weg er naar toe en de bredere context uitgewerkt. Mocht je geïnteresseerd zijn geraakt en wil je werken aan je eigen ontwikkeling? Neem dan contact op via mijn website. 

Author